Ιστορία Δήμου Ζηρού

Δημοτική Ενότητα Φιλιππιάδας

Η περιοχή της Φιλιππιάδας παρουσιάζει διαχρονική παρουσία και ιστορική συνέχεια, καθώς εκτιμάται ότι κατοικείται ήδη από τον 8ο και 7ο αιώνα π.Χ. Πρόδρομος της σημερινής πόλης υπήρξε ο αρχαίος οικισμός Χάραδρον, του οποίου η ονομασία συνδέεται με τη βόρεια κοιλάδα (χαράδρα) του ποταμού Λούρου. Στα ανατολικά όρια της Δημοτικής Ενότητας, στα σύνορα με τον Νομό Άρτας, διασώζονται τα ερείπια του αρχαίου οικισμού Όρραον, σημαντικού κέντρου της αρχαιότητας.

Κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο (1912), η Φιλιππιάδα διαδραμάτισε κομβικό ρόλο στις στρατιωτικές επιχειρήσεις του ελληνικού στρατού. Αποτέλεσε σημείο εκκίνησης της επίθεσης του δυτικού μετώπου με κατεύθυνση τα Ιωάννινα, εναντίον των δυνάμεων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στις 28 Οκτωβρίου 1912, τα ελληνικά στρατεύματα, προελαύνοντας από την Άρτα, κατέλαβαν τη Φιλιππιάδα. Σημαντικές και σφοδρές συγκρούσεις σημειώθηκαν στην περιοχή των Πέντε Πηγαδιών, λόγω της στρατηγικής της θέσης στη νότια έξοδο της κοιλάδας του Λούρου. Από τις 7 έως τις 9 Νοεμβρίου 1912, οι ελληνικές δυνάμεις κατόρθωσαν να καταλάβουν οριστικά την περιοχή.

Το 1923 ιδρύθηκε η Νέα Κερασούντα από Έλληνες πρόσφυγες της Μικράς Ασίας, μετά τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο (1919–1922) και τη Συνθήκη της Λωζάννης, με την οποία θεσμοθετήθηκε η ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Η εγκατάσταση των προσφύγων συνέβαλε ουσιαστικά στη δημογραφική και πολιτιστική αναζωογόνηση της περιοχής.

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της περιόδου της Κατοχής (Απρίλιος 1941 – Οκτώβριος 1944), η Φιλιππιάδα εντάχθηκε αρχικά στην ιταλική ζώνη κατοχής. Μετά την προσχώρηση της Ιταλίας στις συμμαχικές δυνάμεις, τον Σεπτέμβριο του 1943, η περιοχή περιήλθε στη γερμανική ζώνη κατοχής, έως την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων τον Οκτώβριο του 1944.

Η Δημοτική Ενότητα Φιλιππιάδας αποτελεί σήμερα έναν τόπο με πλούσια ιστορική κληρονομιά και διαχρονική συμβολή στην ευρύτερη περιοχή της Ηπείρου. 

Δημοτική Ενότητα Θεσπρωτικού

Το Θεσπρωτικό βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του Νομού Πρέβεζας, στις πλαγιές των Θεσπρωτικών Ορέων, αποτελώντας έναν ιστορικό και διοικητικό πυρήνα της ευρύτερης περιοχής. Η παλαιά ονομασία του οικισμού ήταν Λέλοβα, η οποία διατηρήθηκε έως το 1927. Με απόφαση του Υπουργείου Εσωτερικών (Φ.Ε.Κ. 76/2-5-1927, τεύχος Α΄) μετονομάστηκε σε Κοινότητα Θεσπρωτικού, ενώ κατά τη δεκαετία του 1950 αναγνωρίστηκε ως Δήμος. Σύμφωνα με την απογραφή του 2001, ο πληθυσμός του ανέρχεται σε περίπου 2.000 κατοίκους.

Γεωγραφικά, το Θεσπρωτικό αποτελεί την πρωτεύουσα της περιοχής Λάκκα Λελόβου, μιας εύφορης και ιδιαίτερης φυσικής ομορφιάς κοιλάδας, στην οποία περιλαμβάνονται οι οικισμοί: Κρανιά, Τύρια, Ριζοβούνι (Ποδογόρα), Γαλατάς (Μπουλιμέτι), Ζερβό, Παπαδάτες, Μελιανά, Άσσος (Νάσαρι), Νικολίτσι, Ελιά (Ντάρα) και Πλατάνια. Παραδοσιακά, στη Λάκκα Λελόβου υπάγονταν και τα χωριά Στεφάνη (Καντζάς), στη νότια είσοδο της κοιλάδας, καθώς και η Ρωμιά στα ανατολικά, όπως μαρτυρούν και οι κτηματικές τους ιδιοκτησίες.

Η κοιλάδα σχηματίζεται ανάμεσα στα Θεσπρωτικά Όρη (Μπαλντενέσι) στα δυτικά, με υψόμετρο 1.250 μέτρα, και στην Τσούκα Ποδογόρα – Ζαρκοράχη στα ανατολικά, με υψόμετρο 1.270 μέτρα. Στην περιοχή περιλαμβανόταν και η λίμνη Μαυρή, η οποία αποξηράνθηκε περί το 1960.

Η ονομασία «Λέλοβα» είναι ιδιαίτερα παλαιά και άγνωστης προέλευσης. Σημαντικό ιστορικό τεκμήριο αποτελεί η κεντρική εκκλησία του χωριού, η Παναγία η Λαμποβίτισσα, η οποία ανεγέρθηκε το 1794, επί Αλή Πασά Ιωαννίνων. Στο ναό σώζεται κεραμική επιγραφή με το έτος 1429, προερχόμενη από προγενέστερο ναό (μετόχι) που κατεδαφίστηκε. Η τοπική παράδοση αναφέρει ότι ο σημερινός οικισμός προέκυψε από τη συνένωση δύο μικρότερων χωριών, τα οποία αντιστοιχούν στους σημερινούς «άνω» και «κάτω» μαχαλάδες.

Ως πιθανή αφετηρία της συνοίκησης θεωρείται η περίοδος καταστροφής της πόλης Λάμποβο στη Βόρεια Ήπειρο, από όπου, σύμφωνα με την παράδοση, προέρχεται και η πολιούχος εικόνα του χωριού. Στον χώρο της σημερινής Παναγίας Λαμποβίτισσας λειτουργούσε παλαιότερα ομώνυμη μονή, μετόχι της ιστορικής σταυροπηγιακής Μονής Λαμπόβου.

Αξιοσημείωτο είναι ότι σε ολόκληρη τη Βαλκανική δεν συναντάται άλλη κοινότητα με την ίδια ονομασία (Λέλοβα ή Λέλοβο). Μοναδική εξαίρεση αποτελεί οικισμός στην περιοχή του Κιλκίς, στο όρος Κρούσια, με την παλαιά ονομασία Λέλοβο, ο οποίος σήμερα φέρει το όνομα Άγιος Αντώνιος.

Η Δημοτική Ενότητα Θεσπρωτικού συνδυάζει πλούσια ιστορική διαδρομή, έντονη πολιτιστική ταυτότητα και μοναδικό φυσικό περιβάλλον, αποτελώντας σημαντικό τμήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς του Δήμου Ζηρού.

Δημοτική Ενότητα Ανωγείου

Το Ανώγειο βρίσκεται στο βορειοανατολικότερο τμήμα του Νομού Πρέβεζας και καταλαμβάνει έκταση 71,6 τ.χλμ., αποτελώντας μια περιοχή με ιδιαίτερο φυσικό και ιστορικό ενδιαφέρον.

Στη θέση Καστρί Γοργομύλου εντοπίζεται ένας αρχαιολογικός χώρος εξαιρετικής σημασίας: η Αρχαία Πόλη Όρραον, γνωστή και ως Καστρόπολη. Στην περιοχή διασώζονται ερείπια οχυρώσεων, οικοδομημάτων, δεξαμενής, νεκροταφείου και τμημάτων οδικού δικτύου. Η ίδρυση της πόλης χρονολογείται στην εποχή της Κασσώπης και συνδέεται άμεσα με την ιστορία της αρχαίας Ηπείρου.

Η θέση ήταν γνωστή ήδη από τον 19ο αιώνα σε ξένους περιηγητές. Ο Άγγλος ιστορικός N. G. L. Hammond, στο μνημειώδες έργο του Epirus (Oxford, 1967, σ. 154–156), διατύπωσε την άποψη ότι ο οικισμός ταυτίζεται με την αρχαία Φυλακή, πόλη που επιχείρησε να αντισταθεί στις ρωμαϊκές λεγεώνες, χωρίς ωστόσο να αποφύγει την κατάκτηση.

Η Δημοτική Ενότητα Ανωγείου αποτελεί σημαντικό κρίκο στην ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα της περιοχής, συνδυάζοντας αρχαιολογικό πλούτο και ιδιαίτερο φυσικό τοπίο.

Δημοτική Ενότητα Κρανέας

Ανάμεσα στη Μεγάλη και στη Μικρή Λάκκα Σουλίου, σε υψόμετρο 600 μέτρων, βρίσκεται το χωριό Κρανιά. Μαζί με τον συνοικισμό της Τύριας συγκροτούν ενιαία διοικητική μονάδα με πληθυσμό περίπου 1.150 κατοίκων. Μετά την εφαρμογή του Σχεδίου «Καποδίστριας», η Κρανιά παρέμεινε η μοναδική κοινότητα στον Νομό Πρέβεζας, γεγονός που διατήρησε ζωντανή την παλαιότερη προσωνυμία της ως «Ανεξάρτητο Βασίλειο Κρανιάς».

Το σημερινό χωριό βρίσκεται πλησίον των θέσεων Βολέτσι και Σκρεβένικο, οικισμών που, σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του Δημητρίου Παπακωνσταντίνου, καταστράφηκαν από Βουλγάρους το 1034 μ.Χ. Στην περιοχή σώζονται ερείπια του οικισμού Βολέτσι, καθώς και πολυάριθμα πηγάδια. Εκτός από τους γηγενείς κατοίκους, στην Κρανιά κατέφυγαν και ορθόδοξοι χριστιανοί από τον εύφορο κάμπο του Λούρου, προκειμένου να προστατευθούν από τις επιδρομές των Οθωμανών.

Οι κάτοικοι της περιοχής αγωνίστηκαν διαχρονικά για την επιβίωσή τους, συμμετέχοντας σε ενέργειες αντίστασης κατά της οθωμανικής κυριαρχίας. Σύμφωνα με τον Οδυσσέα Μπέτσιο στο έργο του «Μνήμη Σουλίου», ο Μάρκος Μπότσαρης συμμετείχε σε εχθροπραξίες κατά τοπικών αγάδων με τη συνδρομή 200 Κρανιωτών. Ένοπλη αντίσταση προέβαλαν οι κάτοικοι και κατά τη γερμανική Κατοχή, γεγονός που οδήγησε στην πυρπόληση του χωριού τον Μάρτιο του 1944 ως αντίποινα.

Η ευρύτερη περιοχή εκτείνεται σε 37.000 στρέμματα βοσκήσιμης γης, με υψόμετρο που κυμαίνεται από 30 έως 1.250 μέτρα. Στους βοσκότοπους βόσκουν περίπου 13.000 αιγοπρόβατα και 3.500 βοοειδή, ενώ τα υψηλής ποιότητας κτηνοτροφικά προϊόντα αποτελούν βασική πηγή εισοδήματος των κατοίκων. Στις θέσεις Βαλαωρίτη και Μπαλντενέσι διαβιούν επίσης ελεύθερα κοπάδια άγριων αλόγων.

Η πίστη και η ευσέβεια των κατοίκων αποτυπώνονται στις τέσσερις ενοριακές εκκλησίες και στα διάσπαρτα εξωκλήσια της περιοχής, πολλά από τα οποία έχουν άγνωστη ιστορική προέλευση. Αξίζει να σημειωθεί ότι από το ομώνυμο δάσος της περιοχής κατάγεται ο σημαντικός ποιητής Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, στοιχείο που προσδίδει επιπλέον πολιτιστική βαρύτητα στην περιοχή.

Η Δημοτική Ενότητα Κρανέας συνδυάζει ιστορική μνήμη, φυσικό πλούτο και έντονη πολιτιστική ταυτότητα, αποτελώντας αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας και της σύγχρονης ζωής του Δήμου Ζηρού.